|
قرآن مجید به یادگیری و آموزش به طور اعم و یادگیری و آموزش نماز به طور اخص، اهمیت بسیار داده است. اهمیت یادگیری از دیدگاه قرآن به اندازهای است كه در اولین سورهای كه بر پیامبر نازل میشود به مسئله ی یاد دادن و آموزش اشاره شده و از خواندن و نوشتن و یادگیری به عنوان ابزارهایی برای پرورش و رساندن انسان به كرامت یاد گردیده است.خداوند در قرآن كریم خطاب به پیامبر اكرم(صلی الله علیه وآله) میفرماید:
«وأمر اهلك بالصلوة و اصطبر علیها»؛ خانواده ی خود را به نماز فرمان بده و بر انجام آن شكیبا باش.(سوره ی طه،آیه ۱۲۳(
حضرت ابراهیم(علیه السلام) در دعاهای خود میفرمایند: «پروردگارا، مرا برپا كننده ی نماز قرار ده، و از فرزندانم(نیز چنین فرما)، پروردگارا دعای مرا بپذیر!(سوره ی ابراهیم، آیه ۴۰(
لقمان حکیم به پسرش میفرماید: پسرم!نماز را برپادار،و امربهمعروف و نهیاز منكر كن، و در برابر مصائبی كه بر تو میرسد با استقامت و شكیبا باش كه این از كارهای مهم و اساسی است.(سوره ی لقمان، آیه ۱۷(
حضرت علی(علیه السلام) میفرمایند: «نماز را به فرزندانتان بیاموزید.»(عزیزی،ج ۲،ص ۱۰۷(
در روایات اسلامی آمده است هرگاه معلم به كودكی بگوید كه بگو بسم اللّه الرحمن الرحیم و كودك بگوید، خداوند یك فرمان رهایی از دوزخ برای كودك و یكی برای والدین او و یكی برای معلم وی مینویسد.(دیلمی، ۱۳۷۸(
امام باقر(علیه السلام) از قول رسول اكرم(صلی الله علیه وآله) میفرمایند: «اسلام آیین محكم و استوار الهی است و دین سهل و خالی از مشقت است. با مدارا در آن قدم بردارید و عبادت خدا را بر بندگان خدا تحمیل نكنید و همانند سواری نباشید كه مركب خود را خسته و فرسوده میكند و در نتیجه نه راه سفر را پیموده و نه مركبش سالم مانده است».
قرآن كریم در ستایش حضرت ابراهیم (علیه السلام) میفرماید: «و كان یأمر اهله بالصلوة»؛ او اهل خود را به نماز فرمان میداد. لقمان هم به فرزندش سفارش میكرد: «یا بنیّ اقم الصلاة»
پیامبر اكرم روزی با گروهی از كودكان رو به رو شدند و فرمودند: «وای بر احوال فرزندان آخر الزمان از دست پدارنشان!» از حضرت ﺳؤال كردند: «یا رسول اللّه از دست پدران مشركشان؟» فرمودند: «نه از دست پدران ﻣﺆمن و مسلمانشان. زیرا چیزی از واجبات و فرائض را به فرزندانشان نمیآموزند و اگر فرزند شخصاً برای یادگیری احكام اقدام كرد او را از این كار باز میدارند و به بهره ی بسار اندكی از دنیا برای آنها راضی میشوند.»آن گاه پیامبر میفرمایند: «من از آنها بیزارم و آنها نیز از من بیزارند.»(راشدی،۱۳۷۸(
حضرت علی(علیه السلام) میفرمایند: «نماز را به فرزندانتان بیاموزید.»(نعیمی،۱۳۷۵،ص ۶۴(
سلیمان جعفری میگوید: «از امام علی(علیه السلام) شنیدم كه فرمود: «در خانه ی خویش اذان بگو ، تا شیطان از آن جا بگریزد و كودكان نیز به آن ذكر آشنا شوند.»(عزیزی،۱۳۷۹،ج ۲،ص ۱۱۰(
براساس احادیث باید قبل از ۷ سالگی برخی زمینههای لازم برای بر پاداشتن نماز توسط كودكان را ایجاد كرد، مثلا ذكرها، شعارهای مهم اسلامی، حركاتی مثل ایستادن ساده رو به قبله، ركوع و سجود را میتوان یاد داد تا گاهگاهی در كنار والدین تمرین كنند. به تدریج وقتی كودكان با این فریضه انس گرفتند از ۷ سالگی به بعد باید از آنها خواست تا نماز بخوانند، اما در این فریضه نباید سختگیری كرد، تا پایان ۹ سالگی كه مۆاخذه به آن اضافه میشود. (باهنر، ۱۳۷۸(
صورت عقلی گرفتن رفتار مذهبی از ۷ سالگی است كه كودك میتواند مطالبی را بفهمد و از آن سر درآورد. قبل از این سنین اغلب جنبه ی احساسی و نشان دادن همراهی با والدین و دیگران را دارد.(قائمی،۱۳۷۰(
سن آموزش و نحوه ی آموزش نماز در اسلام
در اسلام مسئله ی ارتباط با خدا به شكل غیر مستقیم از همان بدو تولد مورد تأكید قرار گرفته است،به طوری كه پیامبر(ص) میفرماید: «هركس كه خداوند به او فرزندی داده است،در گوش راستش اذان و در گوش چپ اقامه بگوید كه عصمت و نگاهداری از شیطان رجیم است.»(عزیزی،۱۳۷۹،ج ۱،ص ۳۷۹(
امام صادق(ع) میفرمایند: «هنگامی كه كودك به سن ۳ سالگی رسید او را وادار كنید كه هفت مرتبه بگوید: لا اله الا اللّه و او را آزاد بگذارید. همین كه ۳ سال و هفت ماه و ۲۰ روزه شد، دومین جمله یعنی محمد رسول اللّه را یاد گرفته، ۷ مرتبه آن را تكرار كند. وقتی ۴ ساله شد، ۷ مرتبه صلوات بر پیامبر بفرستد، سپس او را آزاد بگذارید.در ۵ سالگی دست چپ و راست را یادش دهید و وقتی آن را شناخت او را در جهت قبله قرار داده، از او بخواهید كه سجده كند. سپس او را آزاد بگذارید. در پایان ۶ سالگی به او بگویید كه نماز بگزارد و ركوع و سجود را به او یاد دهید. در پایان ۷ سالگی شستن دستها و صورت را یادش دهید و به او بگویید كه نماز بخواند.در پایان ۹ سالگی نماز و وضو یادش دهید.»(عزیزی،۱۳۷۹،ج ۲،ص ۱۲۰)
آموزشگاه ستوان چاوشی
علل كم توجّهي يا بي توجّهي برخي از جوانان به نماز
راستي چرا در ميان نوجوانان و جوانان برخي آنچنان كه بايد، به نماز اهميت نمي دهند و يا اينكه چرا بعضي از آنان ارتباط چنداني با نماز ندارند و يا عده اي از نوجوانان و جوانان در حاليكه از خانواده مذهبي و مسلمان هستند نماز نمي خوانند؟ بي توجه بودن يا كم توجهي پدر و مادر يا مربي خانواده نسبت به فرزندان در محيط خانه و سطحي نگري آنان در ابتداي نوجواني فرزندان و يا احياناً بي مبالاتي اعضاي خانواده نسبت به مسائل ديني خصوصاً فريضه نماز تأثير بسزائي در تربيت فرزندان بجاي مي گذارد. بعنوان مثال فرزند اگر در خانه اي رشد نمايد كه در آن خانه كسي به نماز اهميت ندهد و يا در قبال مسائل ديني خود را مسئول ندانند و يا خود اهل نماز باشند ولي فرزند خانواده را تحريض و تشويق به نماز ننمايند قطعاً فرزند آن خانواده اهل نماز و عبادت نخواهد شد البته شايد در آينده بر اثر عوامل ديگر به نماز روي آورد كه اين احتمال ضعيفي است.
نوجواني نوشته بود كه چگونه از من انتظار نماز خواندن برود در حاليكه در خانه ما هيچ يك اهل نماز نيستند و ديگري بيان كرد كه توقع نماز خواندن از كسي كه هيچ يك از اعضاي خانواده اش اهل نماز نباشند. توقع بيجايي است.
اينگونه از خانواده ها كه فرزندانشان تمايل و گرايش چنداني به مسائل عبادي از خود نشان نمي دهند بر دو قسمند: يك گروه خانواده هايي هستند كه والدين و مربيان آنان به نماز اهميت نميدهند و طبعاً فرزندانشان از آنان تقليد ميكنند. اين دسته از خانواده ها اگر چه محدودند ولي وجودشان قابل انكار نيست. فردي نقل ميكرد ما چند نفر براي مهماني به منزل كسي رفتيم بيشتر يا همه دوستان وضو ساختيم كه نماز بخوانيم سراغ مهر نماز از صاحب خانه گرفتيم در جواب به ما گفت يك مُهر در خانه داريم كه گاهي من با آن نماز مي خوانم و گاهي خانمم.
دسته ديگر خانواده هايي مي باشند كه خود ديندار و اهل عبادتند و ليكن نسبت به فرزندان خود در اين امر هيچ وقعي نمي نهند. نماز خود را ميخوانند و روزه شان را مي گيرند امّا از اينكه فرزندان به مسائل ديني پاي بند باشند يا نه براي آنها يكسان است. هرگز از فرزندان بعنوان پدر و مادر نمي خواهند كه نمازش را بخواند و يا روزه اش را بگيرد. هيچ مسئوليتي را در قبال آنان احساس نمي كنند. گويا او همه چيز را مي فهمد و بايد با همان فهم خود عمل كند و يا همه اعمال او را حتي بعد از سن تكليف با بچه بودن توجيه مي كنند.
بسيار روشن و مسلّم است كه چنين فرزندي بزودي به عبادت تن در نخواهد داد. كانون خانواده مهمترين عامل دراين زمينه محسوب مي شود چون كانوني كه جوان در آن رشد يافته كانون بيتفاوتي بوده است و هرگز كسي از طريق محبت و تشويق و يا از راه قهر و تهديد او را به امور عبادي و ادار نكرده و يا از او نخواسته است. چه بسا اين جوان نسبت به ساير امور زندگي فردي سر به زير و تسليم پذير و با شخصيتي از ديدگاه خانواده باشد و ليكن اهل نماز و ديانت نيست. اين بدان جهت است كه والدين در آن امور تأكيد داشته امّا در امور ديني اصراري به خرج نداده اند. و اگر در بُعد ديني توجه داشتند قطعاً خللي در او مشاهده نمي كردند.
آموزشگاه ستوان چاوشی
|
|
نكات پزشکی درموردنماز
تاثير نماز بر بهداشت خواب:هر انسان طبيعي در حدود 3/1 عمر خود را در خواب به سر مي برد و تاثير خواب بر روان و جسم انسان از دانسته هاي مسلم علم پزشكي است . بهداشت خواب ، در واقع يك ركن مهم بهداشت رواني و جسمي به حساب مي آيد و هر عاملي كه در تنظيم بهداشت خواب موثر باشد ، پيشگيري كننده و حتي درمانگر بسياري از بيماريهاي جسمي و رواني است .امروزه ، نخستين اصلي كه در ايجاد بهداشت خواب ، توسط جديدترين منابع علمي دنيا توصيه مي شود بيدار شدن هر صبح سر يك موقع مشخص از خواب است يك نگاه كلي به جدول اوقات شرعي ، نشان مي دهد ، كه وقت نماز صبح ، در تمام طول سال ، با در نظر گرفتن تغييرات ناشي از حركات وضعي و انتقالي زمين ، زمان ثابتي است و اقامه كننده نماز صبح ، با برخاستن پس از اذان در واقع اساسي ترين گام را در جهت رعايت بهداشت خواب و در نتيجه آن ، سلامت بدني و تعادل رواني برداشته است . |
|
|
|
|
|
تاثير نماز بر سلامت جسمي كودكان: «و أمر اهلك بالصلوه واصطبر عليها» و خانواده ات را به نماز و صبر نمودن بر آن امر كن )سوره مباركه طه ـ آيه شريفه 132 (
پزشكان اطفال ضرب المثل مشهوري بدين مضمون دارند كه " كودكان " هرگز بزرگسالان كوچك نيستند. بدين معنا كه عوالم رواني وحتي جسمي كودكان به كلي متفاوت از بزرگسالان است و جا دارد حتي آنها را نوع ديگر از انسان به حساب آوريم و در بعد بررسي فوايد پزشكي نماز ، نكات متعددي را به سلامتي كودكان ، جداي از بزرگسالان اختصاص دهيم. لذابه گونه اي فهرست وار ، از برخي تاثيرات مستقيم و غير مستقيم نماز بر سلامت جسمي و رواني كودكان ، سخن مي گوييم .
سلامت كودكان ، از آرزوها و ايده آلهاي همه جوامع بشري است و از اين رو مجامع بين المللي متعددي با قصد حمايت از سلامتي و كمك به پيشرفت كودكان ، بوجود آمده اند . اما آنچه كه كمتر مورد توجه همه اين مجامع بوده است ، شايد توجه به نقش بي نهايت عميق دستورات ديني در ايجاد سلامتي اطفال باشد .
واقعيت اين است كه سودمندي " نماز در سلامت جسمي كودكان ، بوضوح قابل مشاهده است . از جمله اين كه با پايبندي به نماز در جامعه مي توان به راحتي با آن گروه از بيماريهاي مادرزادي بسيار شايع در نوزادان كه بر اثر فسادهايي مانند اعتياد ، الكليسم ، بيماريهاي مقاربتي و .. بوقوع مي پيوندد ، وداع نمود . " كودك آزاري " كه بخش مهمي از علل بستري و مراجعه كودكان به مراكز پزشكي و روانپزشكي را تشكيل مي دهد ، در پرتو نماز و در جامعه نمازگزار ، بي معني به حساب مي آيد . عفونت هاي گوناگوني كه در كودكان ايجاد بيماري مي كنند توسط نماز تعديل مي شوند بعنوان مثال به اثبات رسيده است كه بخش مهمي از مرگ و مير نوزادان در بدو تولد به دليل تماس با بدن آلوده اطرافيان ( از جمله دستهاي آنها ) است . كه طهارت دائمي ناشي از نماز مي تواند يك عامل مهم پيشگيري از اين قبيل مرگها باشد . كه اگر به اين قبيل مثالها ، فوايد ديگري ناشي از زندگي يك كودك ، درر خانواده هاي مذهبي را ، اضافه بكنيم ، مثلا " به سنت حسنه ختنه اطفال ، كه خطر عفونتهاي ادراري را در آنها تا يكصد برابر ، كاهش مي دهد و يا عادت پيدا كردن به مسواك و .. را اضافه نماييم خواهيم ديد كه چگونه تعاليم اسلامي ، كودكان را در معرض سلامتي جسماني قرار مي دهد. يا اين كه آموزش وضو به كودكان ، كه در واقع نوعي آموزش پاكيزگي و طهارت به آنهاست و از آنجا كه بخش عمده اي از بيماريهايي عفوني شايع در اطفال از جمله حصبه ( تيفوئيد ) ، فلج اطفال ، هپاتيت A و .. از طريق مدفوعي ـ دهانی انتقال مي يابند ، مي توان با بهره از طهارت ناشي از نماز ، از ميزان بروز و شيوع اين بيماريها به شدت كم نمود ، همانطور كه امروزه در ممالك پيشرفته غربي ، آموزش شستن دستها قبل از صرف غذا ( كه اتفاقا " با اوقات نماز ، تقريبا " مقارنت دارد ) از اصول اوليه اي است كه به اطفال ، در مدارس ابتدايي ، آموزش داده مي شود .
علاوه بر محاسن جسمي بسيار متعددي كه از زندگي يك كودك در يك خانوداه مومن و نمازگزار ، براي او حاصل مي شود ( از جمله اين كه مادر با تقوي و مومن كودك ، با اقتداي به قرآن و سخن معصومين (ع) كودكش را تا دو سال كامل شير مي دهد و اين وظيفه بي نهايت بزرگ را به بهانه هاي پوچ و واهي ، از جمله اشتغال در بيرون منزل و .. رها نمي كند و در نتيحه كودك خود را در مقابل طيف بسيار وسيعي از بيماريهاي مرگبار جسمي و رواني و انحرافات و اعتيادات و .. در آينده ايمن و واكسينه مي كند ). مي توان بدين نكته مهم نيز توجه نمود كه ملكه شدن عادت حسنه نماز ،در كودك صرفنظر از عظمتهاي عبودي بيشمار آن و صرفا " از ديدگاه پزشكي ، به خاطر محاسن بهداشتي و طبي بيشماري كه بر نماز مترتب است ( و ما به قسمت كوچكي از آنها در اين مجموعه اشاره كرديم ) سبب خواهد شد كه همه اين محاسن بيشمار در آينده ،كودك را همراهي كند و او را در راه ساختن زندگي سالم و موفق ياري دهد . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
تأثیر نماز بر عفونت های گوارشی:عوامل عفونی مختلف اعم از باكتری ها، ویروس ها و انگل ها، می توانند باعث درگیری دستگاه گوارش انسان و مشكلات متعدد ناشی از آن شوند.
این مشكلات می توانند از یك خارش ساده شبانه بر اثر ابتلا به نوعی انگل، تا اسهال های وحشتناك تظاهر كنند. اما یكی از برجسته ترین مواردی كه در آن شعار معروف علم طب: " پیشگیری همیشه مؤثرتر از درمان است " صدق می كند، همین مورد عفونت های گوارشی است.
دانش پزشكی، امروزه عامل انتقال بسیاری از عوامل عفونی را اصطلاحاً Fecal- Oral (مدفوعی ـ دهانی) شناسایی كرده است كه یك گروه عمده از این عوامل عفونی دارای این ویژگی هستند كه پس از اجابت مزاج بر روی دست باقی می مانند و بعداً در موقع غذا خوردن و از طریق دهان وارد بدن می شوند و ایجاد بیماری می نمایند
از این جهت امروزه در همه ممالك پیشرفته اولین اصل بهداشتی كه برای مقابله با عفونت های گوارشی به همگان (به خصوص كودكان) آموزش داده می شود، شستشوی دست ها قبل از غذا خوردن و پس از اجابت مزاج است و به این ترتیب تأثیر نظافت دست ها در پیشگیری از گروه زیادی از بیمارهای عفونی، باور نكردنی است.
فرمان وضو كه در آیه شریفه ۶ از سوره مباركه مائده در قرآن مجید*، صادر شده است، به سادگی و صراحت امر به شستشوی دستان (تا آرنج) می كند و ۱۴ قرن پیش با بیان دستوری پیرامون نماز، پیام آور نكته ای می شود كه علم بشری در آستانه قرن ۲۱ به اهمیت بیش از پیش آن، دست یافته است.
مقارنت اوقات نماز با سه وعده معمول غذایی (صبحانه و نهار و شام) یا حتی وعده های غذا هنگام روزه داری (سحر و افطار) سبب می شود كه شخص نمازگزار، موقع انجام وضو (كه معمولا متعاقب اجابت مزاج نیز هست) خود به خود به شستشوی دست ها بپردازد و هر گونه عامل بیماری زای عفونی را از دست های خویش بزداید و در نتیجه موقع صرف غذا، هیچ عامل عفونی ناشی از دست های آلوده موفق به ایجاد بیماری در بدن او نشود. |
|
آموزشگاه ستوان چاوشی
|
آیا والدین در قبال نماز فرزندان تكلیفی دارند؟